Με επιτυχία ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της 12ης Παγκύπριας Hμερίδας Δημόσιας Υγείας που πραγματοποιήθηκε σήμερα 06 Οκτωβρίου 2026. Κύριο θέμα ήταν η πρόληψη και η προαγωγή υγείας για ένα υγιέστερο κυπριακό πληθυσμό.

Πρόκειται για μια εκδήλωση-θεσμό της δημόσιας υγείας που διοργανώνεται εδώ και 12 χρόνια από το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (CII). Συνδιοργανωτές της ημερίδας ήταν το Τμήμα Επιστημών Αποκατάστασης του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, το Κέντρο Αριστείας Βιοτράπεζας και Βιοϊατρικής Έρευνας και το Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Κύπρου. Η ημερίδα τέλεσε υπό την αιγίδα του Υπουργού Υγείας, κ. Νεόφυτου Χαραλαμπίδη.

Στην ομιλία του, ο Υπουργός Υγείας κ. Νεόφυτος Χαραλαμπίδης, μετέφερε τους χαιρετισμούς του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Νίκου Χριστοδουλίδη. Υπογράμμισε ότι η πρόληψη χρόνιων νοσημάτων αποτελεί πρώτιστη προτεραιότητα του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Υπουργείου Υγείας. Ο Υπουργός αναφέρθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της πρόληψης από την παιδική ηλικία και στον ρόλο της σχολικής ζωής στη διαμόρφωση υγιεινών συμπεριφορών. Τόνισε τη σημασία του προ-συμπτωματικού ελέγχου και της συστηματικής αξιολόγησης των μέτρων που εφαρμόζονται. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημαντική συμβολή των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ινστιτούτων στην παραγωγή γνώσης και τεκμηρίωσης. Αναφέρθηκε επίσης στη θεσμοθέτηση του Διεθνούς Ινστιτούτου Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία από τη Βουλή των Αντιπροσώπων ως η πρώτη Ερευνητική Μονάδα Δημόσιας Υγείας στην Κύπρο, συνδράμοντας στην επίτευξη των στόχων του Υπουργείου Υγείας.

Σημαντικά πορίσματα αναδύθηκαν μέσα από τη συζήτηση-πάνελ με υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και ειδικούς εμπειρογνώμονες, που συντονίστηκε από την κα Γαβριέλλα Ζάρτηλα, Δημοσιογράφο στο Συγκρότημα ΔΙΑΣ. Στο πάνελ συμμετείχαν οι Δρ. Παύλος Δράκος, Ογκολόγος και Πρόεδρος του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου, η κα Σάββια Ορφανίδου, Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας, ο Δρ. Κωνσταντίνος Παττίχης, Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ηλεκτρονικής Υγείας, ο Δρ. Νίκος Μίττλετον, Πρόεδρος της Κυπριακής Εταιρείας Επιδημιολογίας και Δημόσιας Υγείας, και ο Δρ. Άγις Τσουρός, Πρόεδρος της Επιστημονικής και Συντονιστικής Επιτροπής του Παρατηρητηρίου για τις πολιτικές και την οργάνωση της δημόσιας υγείας του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

Στο επίκεντρο της συζήτησης ήταν η ευρύτερη καλλιέργεια κουλτούρας στην κοινωνία, από την παιδική ηλικία. Τονίστηκε η ανάγκη συνέργειας μεταξύ σχολείων, αθλητισμού, πρωτοβάθμιας φροντίδας, τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων φορέων, καθώς και η διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης όλων των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη ενίσχυσης των επενδύσεων στην πρόληψη. Επισημάνθηκε ότι στην Κύπρο μόνο περίπου 2% του ετήσιου προϋπολογισμού υγείας δαπανάται για θέματα πρόληψης, έναντι περίπου 4% κατά μέσο όρο στην Ευρώπη. Η κα Σάββια Ορφανίδου ανέφερε ότι θα εξεταστεί το ζήτημα της αύξησης των δαπανών για την πρόληψη στο πλαίσιο εργασιών της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας. Παράλληλα, ανέδειξε τη σημασία της προώθησης της άθλησης και της υγιεινής διατροφής στα σχολεία.

Ο Δρ. Παύλος Δράκος τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των δράσεων για την πρόληψη του καρκίνου, επισημαίνοντας ότι αναμένεται σημαντική αύξηση των νέων περιστατικών καρκίνου στα επόμενα χρόνια. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αντιμετώπιση του καπνίσματος και στην αυστηρή εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου σε χώρους όπως σχολεία, πάρκα και αθλητικές εγκαταστάσεις.

Ο Δρ. Νίκος Μίττλετον αναφέρθηκε στην ανάγκη επαναπροσδιορισμού της έννοιας της πρόληψης, στη μετάβαση από ένα αμιγώς βιοϊατρικό μοντέλο σε ένα περισσότερο συμπεριφορικό και κοινωνικό μοντέλο και στην αξιοποίηση της έρευνας για την επιλογή, προσαρμογή και αξιολόγηση αποτελεσματικών παρεμβάσεων. Τόνισε ότι οι πρακτικές που εφαρμόζονται διεθνώς μπορούν να αξιοποιηθούν στην Κύπρο, αλλά θα πρέπει να προσαρμόζονται στις ιδιαιτερότητες της κυπριακής πραγματικότητας.

Ο Δρ. Κωνσταντίνος Παττίχης ανέδειξε τον ρόλο του νέου ηλεκτρονικού φακέλου υγείας ως σημαντικού εργαλείου για την αξιοποίηση και διασύνδεση δεδομένων υγείας, με στόχο την καλύτερη παροχή υπηρεσιών και τη στήριξη της τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων.

Κοινή ήταν η διαπίστωση του πάνελ ότι η πρόληψη δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του Υπουργείου Υγείας. Το Υπουργείο Υγείας να ηγηθεί πρωτοβουλιών διατομεακής συνεργασίας, με την υγεία να εντάσσεται στις πολιτικές όλων των Υπουργείων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των δημόσιων φορέων. Παράλληλα, τονίστηκε η ανάγκη για μεγαλύτερη λογοδοσία ως προς την κατάσταση υγείας του πληθυσμού και την πρόοδο που επιτυγχάνεται σε τακτική ετήσια βάση.

Η κεντρική ομιλία της ημερίδας εκφωνήθηκε από τον Δρ. Άγι Τσουρό, ο οποίος αναφέρθηκε στην ανάγκη επαναπροσδιορισμού της έννοιας της πρόληψης νοσημάτων και υιοθέτησης σύγχρονων στρατηγικών για την αντιμετώπιση των χρόνιων νοσημάτων. Ο Δρ. Τσουρός τόνισε ότι η υγεία επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες που βρίσκονται έξω από το παραδοσιακό σύστημα υγείας. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στους κοινωνικούς προσδιοριστές της υγείας και στις ανισότητες.

Ως εκ τούτου, οι πολιτικές πρόληψης θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και τις διαφορετικές συνθήκες στις οποίες ζουν. Παράλληλα, αναφέρθηκε στους εμπορικούς προσδιοριστές της υγείας και ειδικότερα στον τρόπο με τον οποίο η παραγωγή και η διαθεσιμότητα των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων επηρεάζουν την υγεία του πληθυσμού. Όπως υπογράμμισε, η πρόκληση είναι να καταστεί η υγιεινή επιλογή ως η εύκολη επιλογή, καθώς η οικονομική προσιτότητα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τις καθημερινές επιλογές των πολιτών. Η υγιής γήρανση, όπως ανέφερε, ξεκινά από τη σύλληψη, γεγονός που καθιστά σημαντικές τις παρεμβάσεις από τα πρώτα στάδια της ζωής. Στο πλαίσιο αυτό, οι βρεφονηπιακοί σταθμοί μπορούν να αποτελέσουν σημαντικούς χώρους προαγωγής της υγείας, μέσα από κατάλληλα προγράμματα και παρεμβάσεις.

ΚΥΡΙΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ (συνοπτικά)

• Για πρώτη φορά εδώ και 30 χρόνια, ο καρκίνος και όχι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελεί την πρώτη και συχνότερη αιτία θανάτου στην Κυπριακή Δημοκρατία. Αποτελεί σοβαρό λόγο για την εντατικοποίηση των δράσεων πρόληψης του καρκίνου στον κυπριακό πληθυσμό, ξεκινώντας από την παιδική ηλικία.
• Απαιτείται μεγαλύτερη οικονομική επένδυση στην πρόληψη νοσημάτων μιας και οι δαπάνες για θέματα πρόληψης στην Κύπρο παραμένουν αισθητά χαμηλότερες, περίπου 2%, έναντι 4% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
• Η πρόληψη πρέπει να ξεκινά από την παιδική ηλικία, με ουσιαστική αναβάθμιση του ρόλου των σχολείων και των βρεφονηπιακών σταθμών στην προαγωγή υγιεινών συμπεριφορών.
• Τονίστηκε ότι η πρόληψη νοσημάτων και η προαγωγή της υγείας πρέπει να αποτελούν κεντρική προτεραιότητα του Κράτους, και να ενσωματώνονται ουσιαστικά όχι μόνο σε πολιτικές υγείας, αλλά και σε πολιτικές κοινωνικής πρόνοιας, παιδείας, περιβάλλοντος και κλίματος.
• Η έννοια της πρόληψης δεν περιορίζεται στα όρια του νοσοκομείου, αλλά επεκτείνεται σε κάθε Δήμο και Κοινότητα της Κύπρου. Περισσότερο από το 80% των παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία συνδέονται με παράγοντες που δρουν εκτός του συστήματος υγείας, όπως ο τρόπος ζωής, το κοινωνικοοικονομικό προφίλ, το περιβάλλον, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα και το κάπνισμα, κ.α.
• Χρειάζονται παρατηρητήρια νοσημάτων και παραγόντων κινδύνου σε πληθυσμιακό επίπεδο με επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις. Αυτά θα συλλέγουν αξιόπιστα δεδομένα και θα παράγουν μετρήσιμους δείκτες υγείας. Αυτοί οι δείκτες υγείας θα ενημερώνουν τον σχεδιασμό δράσεων και παρεμβάσεων μείωσης ρίσκου υγείας του πληθυσμού.
• Οι κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες αποτυπώνονται στην υγεία του πληθυσμού, καθιστώντας αναγκαία την υιοθέτηση πολιτικών που διασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση στις δράσεις πρόληψης και στις υπηρεσίες υγείας.
• Αναγκαία συνθήκη για την πρόληψη αποτελεί η συστηματική διατομεακή συνεργασία μεταξύ Υπουργείων, τοπικής αυτοδιοίκησης, σχολείων, ακαδημαϊκής κοινότητας, ερευνητικών φορέων και κοινωνίας των πολιτών, πέρα από την απλή συμμετοχή τους σε κοινές επιτροπές.