Η πρόσφατη, βαθιά λυπηρή απώλεια των δύο νεαρών γυναικών στην Ορόκλινη φέρνει ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη διαχείριση του παράκτιου μετώπου της Κύπρου. Ως ακαδημαϊκός με εξειδίκευση στην Υδραυλική, θεωρώ υποχρέωσή μου να καταθέσω μια ψύχραιμη, επιστημονική προσέγγιση για το πώς οι υφιστάμενες τεχνητές δομές επηρεάζουν την παράκτια υδροδυναμική και πού οφείλει να στραφεί η σύγχρονη μηχανική.

Η Ιστορική Προσέγγιση και οι Καλές Προθέσεις

Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι η κατασκευή των περισσότερων από τους 130 παράλληλους κυματοθραύστες στο νησί μας έγινε με τις καλύτερες προθέσεις. Στόχος των τοπικών αρχών, του κράτους και των μελετητών ήταν η άμεση αναχαίτιση της έντονης διάβρωσης των ακτών και η δημιουργία σταθερών, εύκολα προσβάσιμων παραλιών για το κοινό. Με βάση τα μηχανικά και επιστημονικά δεδομένα των προηγούμενων δεκαετιών, οι σκληρές αυτές κατασκευές αποτελούσαν τη συμβατική και διεθνώς αποδεκτή πρακτική.

Ωστόσο, η επιστήμη της Υδραυλικής εξελίσσεται ραγδαία. Σήμερα, η συσσωρευμένη εμπειρία και η χρήση προηγμένων υπολογιστικών μοντέλων μάς επιτρέπουν να αξιολογήσουμε τις δευτερογενείς και συχνά απρόβλεπτες επιπτώσεις αυτών των έργων, τις οποίες οφείλουμε πλέον ως πολιτεία να επανεκτιμήσουμε.

Η Υδροδυναμική Συμπεριφορά και τα Ρεύματα Επαναφοράς

Από πλευράς παράκτιας υδραυλικής, οι παράλληλοι κυματοθραύστες μεταβάλλουν ριζικά τη φυσική κυκλοφορία και τη δυναμική των μαζών του νερού. Όταν ο κυματισμός μεταφέρει νερό προς την ακτή, αυτό εγκλωβίζεται πίσω από τη δομή. Η μόνη υδραυλική διέξοδος επιστροφής του προς την ανοιχτή θάλασσα είναι τα κενά (ανοίγματα) ανάμεσα στους κυματοθραύστες.

Στα σημεία αυτά αναπτύσσεται το υδροδυναμικό φαινόμενο της στενότητας ροής. Η ταχύτητα του νερού αυξάνεται τοπικά, δημιουργώντας ρεύματα επαναφοράς (rip currents). Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτών των ρευμάτων είναι ότι, ενώ στην επιφάνεια η θάλασσα μπορεί να παρουσιάζεται απόλυτα ήρεμη, στο υπόστρωμα αναπτύσσεται μια σταθερή, ορμητική κίνηση προς τα βαθιά. Παράλληλα, η συνεχής αυτή ροή τείνει να διαβρώνει τοπικά τον πυθμένα στα ανοίγματα, δημιουργώντας απότομες και απρόβλεπτες αυξήσεις του βάθους, οι οποίες μπορούν να αιφνιδιάσουν έναν λουόμενο που δεν γνωρίζει καλό κολύμπι.

Η Σύγχρονη Στροφή σε Ήπιες Εναλλακτικές Λύσεις

Η σύγχρονη παράκτια μηχανική διεθνώς μετακινείται σταδιακά από τη λογική των σκληρών, ορατών έργων προς πιο ήπιες και περιβαλλοντικά βιώσιμες λύσεις, οι οποίες ελαχιστοποιούν τη δημιουργία τέτοιων τοπικών ρευμάτων:

1. Υποβρύχιοι / Τεχνητοί Ύφαλοι: Κατασκευάζονται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Μειώνουν την ενέργεια του κύματος πριν αυτό φτάσει στην ακτή, προστατεύοντας την παραλία, χωρίς όμως να προκαλούν τη βίαιη, συγκεντρωμένη επιστροφή του νερού μέσα από στενά ανοίγματα.
2. Τεχνητή Αναπλήρωση Ακτών: Η περιοδική, ελεγχόμενη ενίσχυση της παραλίας με συμβατή άμμο, η οποία αποκαθιστά τη φυσική γεωμετρία και ισορροπία της ακτής χωρίς τη χρήση μόνιμων πέτρινων όγκων.

Προτάσεις για την Επόμενη Μέρα

Με γνώμονα την επιστημονική εγκυρότητα και την ενίσχυση της ασφάλειας των λουομένων, προτείνεται ένας συγκεκριμένος οδικός χάρτης δράσης:

• Υδραυλική Χαρτογράφηση: Δημιουργία ψηφιακών μοντέλων προσομοίωσης για το σύνολο των υφιστάμενων κυματοθραυστών, ώστε να εντοπιστούν με ακρίβεια τα σημεία όπου αναπτύσσονται τα πιο ισχυρά ρεύματα επαναφοράς.
• Στοχευμένη Προειδοποιητική Σήμανση: Τοποθέτηση ευκρινών πινακίδων, ειδικά στα ανοίγματα των κυματοθραυστών, που θα ενημερώνουν το κοινό για την ύπαρξη υποθαλάσσιων ρευμάτων και το απότομο βάθος.
• Διεύρυνση της Ναυαγοσωστικής Επιτήρησης: Άμεση αναθεώρηση και επέκταση της ναυαγοσωστικής κάλυψης στην ευρύτερη δυνατή χρονική και χωρική κλίμακα. Αυτό συνεπάγεται τόσο τη γεωγραφική κάλυψη περισσότερων σημείων κοντά σε τεχνητές δομές όσο και τη διεύρυνση του ωραρίου επιτήρησης κατά τους θερινούς μήνες, ώστε να συμβαδίζει με την πραγματική προσέλευση των λουομένων.
• Επανασχεδιασμός Μελλοντικών Έργων: Σταδιακή ενσωμάτωση υποβρύχιων υφάλων ή ήπιων μεθόδων αντί για παράλληλους εμφανούς τύπου κυματοθραύστες σε κάθε νέα μελέτη παράκτιας προστασίας.

Το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία και είναι έτοιμο να συνεργαστεί στενά με τους κρατικούς φορείς και τις τοπικές αρχές. Στόχος μας είναι να προσφέρουμε την απαραίτητη επιστημονική υποστήριξη, ώστε οι παραλίες μας να παραμείνουν λειτουργικές, τουριστικά ελκυστικές, αλλά πάνω από όλα ασφαλείς για το κοινό.

Του Καθηγητή Ευάγγελου Ακύλα, Αντιπρύτανη του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ)